Phân tích xu hướng máy xúc lật điện tại Việt Nam, ưu nhược điểm, hạ tầng sạc, điều kiện công trường và các tiêu chí cần kiểm tra trước khi đầu tư.
Máy xúc lật điện bắt đầu được quan tâm nhiều hơn tại Việt Nam, nhưng tốc độ áp dụng không đồng đều giữa các nhóm công việc. Khác với câu hỏi về cấu tạo hay nguyên lý của máy điện, vấn đề thực tế với nhà thầu Việt Nam là: công trường có đủ điều kiện sạc hay không, một ca làm việc kéo dài bao lâu, dịch vụ kỹ thuật ở đâu và thời gian dừng máy có ảnh hưởng đến tiến độ không.
Nhóm công việc nào dễ áp dụng máy xúc lật điện trước?
Máy điện thuận lợi hơn ở những nơi máy làm việc trong phạm vi tương đối cố định. Bãi vật liệu, kho kín, nhà máy, trạm trộn, cảng hoặc khu công nghiệp thường dễ bố trí điểm sạc hơn công trường phân tán hoặc mỏ ở xa nguồn điện.
Yếu tố cần xem đầu tiên không phải dung lượng pin lớn hay nhỏ mà là lịch làm việc của máy. Nếu máy có khoảng nghỉ đủ dài giữa hai ca thì việc sạc có thể bố trí chủ động. Nếu máy phải chạy liên tục và chỉ dừng rất ngắn, nhà thầu phải tính cả công suất nguồn điện, tốc độ sạc và phương án dự phòng.
Hạ tầng điện tại công trường là điều kiện quyết định
Trước khi đặt mua, cần khảo sát nguồn điện ở nơi máy sẽ làm việc: điện áp, công suất cấp, khoảng cách từ tủ điện đến vị trí sạc, khả năng bảo vệ chống nước và khu vực an toàn cho bộ sạc. Không nên mặc định rằng có điện ba pha là có thể dùng mọi bộ sạc.
Đối với công trường tạm, chi phí kéo cáp, lắp tủ điện, bảo vệ thiết bị và thay đổi vị trí sạc có thể trở thành một phần đáng kể của chi phí khai thác. Đây là điểm ít được thể hiện trong giá mua máy.
Bài toán ca làm việc ở Việt Nam
Nhiều công việc bốc xúc không chạy đều từ đầu đến cuối ca. Có thời điểm máy chờ xe, chờ vật liệu hoặc di chuyển không tải. Vì vậy thời gian làm việc của pin phải được đánh giá theo chu kỳ thực tế, không chỉ dựa trên số giờ công bố trong điều kiện thử nghiệm.
Cách kiểm tra tốt là ghi lại một ca điển hình: thời gian xúc có tải, thời gian di chuyển, thời gian chờ và số lần phải dừng. Từ đó mới ước tính được máy điện có đáp ứng được ca làm việc hay cần sạc bổ sung.
Dịch vụ kỹ thuật và phụ tùng điện cao áp
Máy xúc lật điện vẫn có cầu, lốp, khớp nối, chốt bạc, xi lanh và hệ thống thủy lực như máy thông thường, nhưng thêm bộ pin, mô-tơ, bộ điều khiển và hệ thống điện cao áp. Khi chọn nhà cung cấp, cần hỏi rõ ai chịu trách nhiệm chẩn đoán lỗi điện, thời gian có mặt của kỹ thuật viên và linh kiện nào phải đặt riêng.
Đây là điểm quan trọng ở Việt Nam vì máy có thể làm việc xa trung tâm dịch vụ. Một lỗi nhỏ về cảm biến hoặc hệ thống quản lý pin nếu không có thiết bị chẩn đoán phù hợp vẫn có thể khiến máy phải dừng.
Không nên so chi phí chỉ bằng tiền điện và tiền dầu
Chi phí năng lượng là một phần của bài toán. Cần cộng thêm chi phí đầu tư ban đầu, bộ sạc, hạ tầng điện, thời gian dừng để sạc, bảo dưỡng, bảo hiểm thiết bị và phương án xử lý khi pin hoặc bộ điện công suất gặp sự cố.
Ngược lại, ở nơi máy làm nhiều giờ mỗi năm và có nguồn điện ổn định, phần chi phí năng lượng và giảm một số hạng mục bảo dưỡng động cơ diesel có thể tạo lợi thế. Mức lợi thế cụ thể phải tính theo từng công trường.
Khi nào nên chạy thử trước khi mua?
Nếu máy dự kiến làm công việc bốc xúc lặp lại, nhà thầu nên đề nghị chạy thử theo đúng vật liệu và khoảng di chuyển thường gặp. Cần ghi năng suất theo giờ, mức pin đầu ca và cuối ca, thời gian sạc, nhiệt độ hệ thống và phản ứng của máy khi pin giảm.
Với các thương hiệu có cả máy diesel và máy điện, chẳng hạn máy xúc lật LiuGong, nên so trên cùng nhóm tải trọng và cùng công việc thay vì so hai model khác phân khúc.
Triển vọng tại Việt Nam
Máy xúc lật điện có khả năng tăng dần ở các khu vực kiểm soát được nguồn điện và lịch làm việc. Tuy nhiên, ở công trường di động, mỏ xa hoặc nơi máy phải chạy liên tục nhiều ca, diesel vẫn có lợi thế về khả năng tiếp nhiên liệu nhanh và hạ tầng sẵn có.
Vì vậy, “xu hướng điện hóa” không đồng nghĩa với việc máy điện sẽ phù hợp cho mọi nhà thầu. Ở Việt Nam, tốc độ chuyển đổi sẽ phụ thuộc chủ yếu vào hạ tầng sạc, dịch vụ kỹ thuật, giá thiết bị và cách tổ chức ca máy tại từng đơn vị.
